Altijd aan: digitale stress, notificaties en het recht op onbereikbaarheid

door

Even je mail checken na het eten. Een appje van een collega op zondag. Voor veel mensen is het normaal geworden, maar altijd bereikbaar zijn kost energie. In dit artikel lees je wat onderzoek zegt over digitale stress, en welke afspraken in Europa en Nederland worden gemaakt over het recht om offline te gaan.

Wat is technostress?

Technostress is de stress die ontstaat door het gebruik van digitale technologie. Denk aan een stroom aan berichten die je niet bij kunt houden, het gevoel dat werk je privétijd binnendringt, of steeds nieuwe systemen die je moet leren. Onderzoekers spreken dan bijvoorbeeld van overbelasting door technologie, of van technologie die je privéleven ‘binnenvalt’.

Een grote meta-analyse in het European Journal of Information Systems (2024) bracht 113 studies met in totaal bijna 50.000 waarnemingen samen. De conclusie: technostress heeft een betekenisvol negatief effect op hoe mensen zich voelen en op hun gedrag, zowel op het werk als privé. De psychologische gevolgen, zoals spanning en uitputting, laten zich daarbij sneller zien dan veranderingen in gedrag.

Bereikbaar buiten werktijd: hoe vaak gebeurt het?

Het Europese onderzoeksinstituut Eurofound liet in 2023 werknemers ondervragen in België, Frankrijk, Italië en Spanje. Daaruit bleek dat meer dan 80% van de werknemers in een gewone week werkberichten krijgt buiten de afgesproken werktijd. Bijna 90% reageert op ten minste een deel daarvan.

Waarom reageren mensen? De meest genoemde redenen waren verantwoordelijkheid voor het werk, op de hoogte willen blijven en de verwachtingen op het werk. Ook angst voor negatieve gevolgen speelde bij een flink deel mee. Ongeveer 45% van de ondervraagden gaf aan dat die bereikbaarheid buiten werktijd negatief uitwerkte op hun werk-privébalans en welzijn. Vrouwen, mensen van 25 tot 39 jaar en thuiswerkers werden er vaker door geraakt.

Interessant is wat er gebeurde in bedrijven met een beleid voor onbereikbaarheid. Daar meldden minder werknemers stress of angst (28%) dan in bedrijven zonder zo’n beleid (38%). Dit soort onderzoek laat een samenhang zien en geen hard bewijs van oorzaak en gevolg, maar het geeft wel richting.

Notificaties: uitzetten of bundelen?

Ook je smartphone zelf speelt mee. Een veelgeciteerd veldexperiment uit 2019 (Computers in Human Behavior) verdeelde ruim 200 deelnemers in groepen. Wie zijn meldingen drie keer per dag gebundeld kreeg, voelde zich gelukkiger, productiever en minder gestrest dan wie ze de hele dag door ontving. Opvallend: helemaal geen meldingen meer krijgen werkte niet beter. Die groep voelde zich juist onrustiger en pakte de telefoon niet minder vaak. Het gaat dus niet om alles uitzetten, maar om zelf de regie nemen over wanneer je berichten ziet.

Het recht op onbereikbaarheid in Europa en Nederland

Verschillende Europese landen, waaronder Frankrijk, België, Italië en Spanje, hebben al regels of afspraken over het recht om buiten werktijd niet bereikbaar te hoeven zijn. Het Europees Parlement vroeg in januari 2021 om een Europese richtlijn. De Europese Commissie raadpleegde werkgevers en vakbonden daarover in 2024 en 2025. Volgens de Commissie wil zij eind 2026 een voorstel doen voor een bredere ‘Quality Jobs Act’, waarin onder meer thuiswerken en het recht op onbereikbaarheid aan bod komen. Hoe die regels er precies uit gaan zien, is nog niet bekend.

In Nederland ligt sinds 2021 een initiatiefwetsvoorstel voor een ‘recht op onbereikbaarheid’ bij de Tweede Kamer. Het idee: werkgevers en werknemers gaan met elkaar in gesprek over bereikbaarheid buiten werktijd. Na kritiek van de Raad van State is het voorstel, voor zover bekend, niet verder gekomen. Een arbeidsrechtdeskundige wees er in 2024 op dat de cultuur op de werkvloer minstens zo belangrijk is als een wet: voelen medewerkers zich vrij om een mail ’s avonds te laten liggen?

Wat kun je zelf doen?

Je hoeft niet op Europese regels te wachten om meer rust te creëren. Een paar praktische stappen:

  • Bundel je meldingen. Kies een paar vaste momenten per dag waarop je berichten bekijkt.
  • Zet werk-apps op stil na werktijd. Gebruik een focusmodus of een apart werkprofiel op je telefoon.
  • Maak afspraken in je team. Spreek af wat echt dringend is, en via welk kanaal dat dan gaat.
  • Verstuur later. Werk je ’s avonds? Plan je mail dan in voor de volgende ochtend, zodat je collega’s niet het gevoel krijgen dat ze moeten reageren.
  • Leidinggevenden: geef het goede voorbeeld. Wie zelf ’s avonds niet mailt, maakt het voor het team makkelijker om ook offline te gaan.

Digitale middelen maken werk flexibeler, en dat heeft veel voordelen. Maar zonder grenzen kan ‘altijd aan’ ongemerkt leiden tot ‘nooit uit’. Merk je dat stress je te veel wordt? Neem gerust contact met ons op.

Bronnen

Op de hoogte blijven?

Wilt u tips ontvangen en op de hoogte blijven van ontwikkelingen op het gebied van de preventie en aanpak van stress, werkdruk en burn-out? Meld u dan aan voor de nieuwsbrief.

AANMELDEN