Je laptop is dicht, je zit op de bank en toch ben je in gedachten nog op je werk. Je denkt aan die ene mail, aan het overleg van morgen, aan wat je vergeten bent. Even later pak je toch je telefoon om “heel snel” iets te checken. Lichamelijk ben je vrij, maar je hoofd heeft nog geen vrij genomen.

Wat is psychologisch loskomen?

Onderzoekers noemen dit psychologisch loskomen (in het Engels: detachment). Daarmee bedoelen ze dat je in je vrije tijd niet alleen niet werkt, maar er ook niet mee bezig bent in je hoofd. De Duitse arbeidspsycholoog Sabine Sonnentag van de Universiteit Mannheim onderzoekt dit al jaren. Volgens haar werk is loskomen een van de belangrijkste manieren waarop mensen herstellen van werkstress. Andere herstelervaringen zijn ontspanning, iets nieuws leren of iets uitdagends doen buiten je werk, en zelf bepalen hoe je je vrije tijd besteedt.

Wat levert het op?

Onderzoekers Wendsche en Lohmann-Haislah zetten in 2017 het onderzoek naar loskomen op een rij in een meta-analyse, een studie die de resultaten van veel onderzoeken samenvoegt. Mensen die beter loskomen van hun werk hebben gemiddeld minder last van uitputting, vermoeidheid en lichamelijke klachten. Ze slapen beter, hebben meer energie en voelen zich beter. Er was ook een klein positief verband met hoe goed mensen op hun werk presteren.

Er zit wel een lastige kant aan. Sonnentag beschrijft wat zij de herstelparadox noemt: juist als je werk zwaar en druk is, heb je herstel het hardst nodig, maar is loskomen ook het moeilijkst. Daarom is herstel niet alleen een kwestie van wilskracht. De manier waarop werk georganiseerd is, speelt ook een grote rol.

En die vakantie dan?

Vakantie helpt, maar het effect is van korte duur. Duitse onderzoekers (Speth, Wendsche en Wegge) analyseerden in 2023 dertien studies met samen ruim 1.400 deelnemers. De gemiddelde vakantie duurde elf dagen. Mensen voelden zich na hun vakantie duidelijk beter: minder stress, minder uitputting en een betere stemming. Maar al na ongeveer een week terug op het werk was dat voordeel grotendeels verdwenen. Een langere vakantie gaf geen groter effect. De onderzoekers raden daarom aan om verspreid over het jaar regelmatig korte vakanties te nemen.

De les: herstel is niet iets wat je één keer per jaar regelt. Het gebeurt vooral in je gewone avonden en weekenden.

Het recht om onbereikbaar te zijn

Ook de politiek houdt zich ermee bezig. Frankrijk was in 2016 het eerste EU-land met een wet over het recht om na werktijd offline te gaan. Het Europees Parlement vroeg in 2021 om Europese regels, maar een Europese richtlijn is er nog niet. In Nederland ligt sinds 2020 een initiatiefwetsvoorstel. Dat verplicht werkgevers niet tot onbereikbaarheid, maar wel om bereikbaarheid buiten werktijd met werknemers te bespreken binnen hun arbobeleid. Medio 2026 was dit voorstel nog niet aangenomen.

Zo kom je beter los

• Maak een afsluitritueel. Schrijf aan het eind van je werkdag op wat morgen als eerste moet gebeuren. Dan hoeft je hoofd het niet vast te houden.
• Maak een duidelijke overgang. Een wandeling, fietstocht of ander kort moment tussen werk en thuis helpt, ook als je thuiswerkt.
• Haal werk uit het zicht. Leg je laptop weg en zet werkmeldingen op je telefoon uit na een vast tijdstip.
• Doe iets wat je aandacht vraagt. Sport, muziek maken, koken of een spel: activiteiten die je helemaal opslokken maken loskomen makkelijker.
• Plan regelmatig korte vrije periodes. Een lang weekend of een paar losse vrije dagen per kwartaal kan meer opleveren dan één lange vakantie.
• Maak afspraken in je team. Spreek bijvoorbeeld af dat mails na een bepaalde tijd niet beantwoord hoeven te worden. Leidinggevenden kunnen hier het goede voorbeeld geven.

Merk je dat stress je te veel wordt? Neem contact op, we denken graag met je mee.

Bronnen

• Wendsche, J. & Lohmann-Haislah, A. (2017). A meta-analysis on antecedents and outcomes of detachment from work. Frontiers in Psychology. Link
• Sonnentag, S. (2018). The recovery paradox: Portraying the complex interplay between job stressors, lack of recovery, and poor well-being. Research in Organizational Behavior. Link
• Sonnentag, S., Cheng, B. H. & Parker, S. L. (2022). Recovery from work: Advancing the field toward the future. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior. Link
• Speth, Wendsche & Wegge (2023). We continue to recover through vacation! Meta-analysis of vacation effects on well-being and its fade-out. European Psychologist. Link
• Social Europe (2025). Calling time on 24/7 work connectivity. Link
• HR Navigator (2026). Recht op onbereikbaarheid: hoe staat het er nu voor? Link