Het is elf uur ’s avonds. Morgen is er een toets, volgende week een deadline, en je bijbaan vraagt of je zaterdag kunt invallen. Ondertussen zie je op social media hoe anderen alles lijken te kunnen. Je denkt: ik moet harder werken. Maar je bent eigenlijk al moe.

Veel jongeren en studenten herkennen dit. Ze voelen prestatiedruk: het gevoel dat je steeds moet voldoen aan hoge verwachtingen. Die verwachtingen kunnen van ouders, school of de maatschappij komen. Maar heel vaak komen ze ook van jezelf.

Hoe vaak komt prestatiedruk voor?

In 2025 vulden meer dan 27.000 hbo- en wo-studenten de Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten in, een onderzoek van RIVM, Trimbos-instituut en GGD GHOR Nederland. Daaruit blijkt dat 41 procent van de studenten het gevoel heeft vaak onder druk te staan om te voldoen aan de eigen verwachtingen of die van anderen. Ruim de helft (56 procent) heeft klachten van emotionele uitputting, dus zich leeg en opgebrand voelen.

Er is ook goed nieuws. Vergeleken met 2021 ervaren minder studenten prestatiedruk, emotionele uitputting en eenzaamheid. En de meeste studenten met psychische klachten (66 procent) kregen advies of hulp. Toch blijven de cijfers hoog.

Ook op de middelbare school speelt het. Volgens het Peilstationsonderzoek Scholieren van het Trimbos-instituut ervoer in 2023 bijna de helft (44,6 procent) van de scholieren van 12 tot 16 jaar (veel) druk door schoolwerk. In 2017 was dat nog 37,5 procent.

Een internationaal patroon

Nederland staat hierin niet alleen. Een groot onderzoek van de WHO onder bijna 280.000 jongeren in 44 landen en regio’s (HBSC 2021/2022) liet zien dat schooldruk is toegenomen. Van de 15-jarige meisjes voelde 63 procent zich onder druk gezet door schoolwerk, tegen 54 procent in 2018. Bij jongens van 15 was dat 43 procent. Meisjes ervaren dus duidelijk meer druk.

Waarom druk soms omslaat in stress

Een beetje spanning is niet erg. Het helpt je om te focussen voor een toets of presentatie. Het wordt lastig als de druk nooit meer weggaat. Dan krijgt je lichaam geen kans om te herstellen. Je slaapt slechter, je raakt geïrriteerd of je gaat juist uitstellen, omdat alles te groot voelt.

Vaak speelt perfectionisme mee: de gedachte dat iets alleen goed is als het perfect is. Of het idee dat je eigenwaarde afhangt van je cijfers. Dat maakt elke fout zwaar.

Tips om ambitie gezond te houden

• Maak ‘goed genoeg’ je doel. Vraag jezelf: wat is voor deze opdracht echt nodig? Niet alles hoeft een tien te zijn.
• Plan ook rust. Zet pauzes, sport en tijd met vrienden net zo goed in je agenda als je deadlines.
• Bescherm je slaap. Met een uitgerust hoofd leer je beter dan na een nacht doorwerken.
• Vergelijk minder. Op social media zie je vooral successen. Niemand post de stress erachter.
• Zeg vaker nee. Een extra dienst of extra commissie is niet altijd nodig. Kijk wat past.
• Praat erover. Met een vriend, ouder, mentor of studentpsycholoog. Hogescholen en universiteiten hebben vaak studieadviseurs en studentpsychologen.

Voor ouders en docenten

Als volwassene kun je veel betekenen. Laat merken dat je trots bent op inzet, niet alleen op cijfers. Vraag hoe het écht gaat, en luister zonder meteen oplossingen te geven. En wees zelf een voorbeeld: laat zien dat rust nemen ook iets is wat je moet leren.

Prestatiedruk zegt niets over hoe sterk of slim iemand is. Het is een signaal dat de balans tussen inspanning en herstel uit evenwicht raakt. Dat kun je samen weer rechtzetten.

Merk je dat stress je te veel wordt? Neem contact op, we denken graag met je mee.

Bronnen

• RIVM, Trimbos-instituut & GGD GHOR Nederland (2025). Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hbo en wo 2025. Link
• Trimbos-instituut (2025). Mentale gezondheid hbo- en wo-studenten is licht verbeterd. Link
• Trimbos-instituut (z.j.). Druk door schoolwerk, Peilstationsonderzoek Scholieren 2023. Link
• WHO Europe (2024). Rising school pressure and declining family support especially among girls, finds new WHO/Europe report. Link