Psychologische veiligheid: waarom fouten mogen maken stress vermindert

door

Durf jij in een vergadering te zeggen dat je iets niet snapt? Of dat er iets is misgegaan? Het antwoord op die vraag zegt veel over de sfeer in je team. En die sfeer blijkt ook samen te hangen met hoeveel stress je ervaart.

Wat is psychologische veiligheid?

De term psychologische veiligheid is vooral bekend geworden door het werk van de Amerikaanse hoogleraar Amy Edmondson. In haar onderzoek uit 1999 beschreef ze het als een gedeeld gevoel in een team dat je ideeën, vragen, zorgen en fouten kunt delen zonder dat je bang hoeft te zijn voor schaamte of vernedering.

Het gaat dus niet om een team waarin iedereen het altijd met elkaar eens is. Edmondson benadrukt juist dat psychologische veiligheid niet hetzelfde is als ‘aardig doen’. Aardig zijn betekent in organisaties vaak: om moeilijke onderwerpen heen draaien. Psychologische veiligheid is volgens haar het tegenovergestelde daarvan. Ook betekent het niet dat de lat lager ligt. Je kunt hoge doelen stellen én tegelijk ruimte geven om eerlijk te zijn over wat niet lukt.

Wat Google ontdekte

Het begrip werd ook buiten de wetenschap bekend door Project Aristotle van Google. Tussen 2012 en 2014 onderzocht het bedrijf 180 eigen teams om te begrijpen waarom het ene team beter werkt dan het andere. De onderzoekers vonden vijf factoren die ertoe deden: betrouwbaarheid, structuur en duidelijkheid, betekenis, impact en psychologische veiligheid. Van die vijf bleek psychologische veiligheid de belangrijkste basis. Niet wie er in het team zat, maar hoe mensen met elkaar omgingen, maakte het verschil.

Inmiddels is er veel meer onderzoek gedaan. Een grote meta-analyse uit 2017, met gegevens van meer dan 22.000 mensen, liet zien dat psychologische veiligheid samenhangt met betere prestaties, meer betrokkenheid en meer leren in teams. In 2023 verscheen een uitgebreid overzichtsartikel van Edmondson en Bransby, waarin zij concludeerden dat het onderzoeksveld volwassen is geworden: het concept is inmiddels in vele soorten organisaties en landen onderzocht.

De link met stress en burn-out

Waarom zou een veilige teamsfeer stress verminderen? Als je bang bent om fouten te maken, ben je voortdurend op je hoede. Je controleert alles drie keer, je houdt problemen voor je en je piekert na werktijd over wat anderen van je denken. Dat kost veel energie.

Recent onderzoek ondersteunt dit beeld. In een studie uit 2024 onder 621 verpleegkundig specialisten in Californië hadden mensen die zich psychologisch veiliger voelden minder last van emotionele uitputting, een kernklacht bij burn-out. Ook bleek psychologische veiligheid deels te verklaren waarom een goede werkomgeving beschermt tegen burn-out. Vergelijkbare verbanden zijn gevonden in onderzoek onder onder meer zorgmedewerkers en leraren.

Wel een eerlijke kanttekening: veel van dit onderzoek is zogenoemd correlationeel. Het laat zien dat psychologische veiligheid en minder stress vaak samengaan, maar bewijst niet hard dat het een het ander veroorzaakt. Het kan ook zo zijn dat mensen met minder stress hun team als veiliger ervaren. Toch wijzen de uitkomsten steeds dezelfde kant op.

Wat kun je als leidinggevende doen?

Leidinggevenden hebben veel invloed op de sfeer in een team. Edmondson noemt een aantal concrete stappen, die je kunt aanvullen met een vijfde, voor de hand liggende:

  • Zie werk als iets wat je samen leert. Als mensen denken dat alles foutloos moet, verbergen ze wat niet perfect gaat. Benoem dat er onzekerheid is en dat ieders inbreng nodig is.
  • Erken je eigen feilbaarheid. Zeg bijvoorbeeld hardop: “Ik kan het mis hebben, vul me gerust aan.” Daarmee laat je zien dat fouten erbij horen.
  • Stel echte vragen. Wees nieuwsgierig en stel open vragen, in plaats van vragen waarop je het antwoord al weet.
  • Vraag actief om input. Wacht niet tot iemand vanzelf iets zegt, maar vraag stillere teamleden direct naar hun mening.
  • Reageer goed op slecht nieuws. Bedank iemand die een fout of probleem meldt. De manier waarop jij reageert, bepaalt of mensen het de volgende keer weer durven.

En als je geen leidinggevende bent?

Ook als collega draag je bij aan de sfeer. Je kunt zelf het goede voorbeeld geven door eerlijk te zijn over twijfels, door te bedanken als iemand iets durft te zeggen, en door niet te lachen om ‘domme’ vragen. Merk je dat je je in je team structureel niet veilig voelt? Dan is dat geen persoonlijk falen. Het kan helpen om dit te bespreken met je leidinggevende, een vertrouwenspersoon of een bedrijfsarts.

Een team waarin je mens mag zijn, met twijfels en fouten, is geen luxe. Het is een belangrijke bouwsteen voor gezond werken. Merk je dat stress op je werk je te veel wordt? Neem gerust contact met ons op.

Bronnen

Op de hoogte blijven?

Wilt u tips ontvangen en op de hoogte blijven van ontwikkelingen op het gebied van de preventie en aanpak van stress, werkdruk en burn-out? Meld u dan aan voor de nieuwsbrief.

AANMELDEN