Over vijf minuten moet je presenteren. Je hart klopt in je keel, je handen zijn klam en je denkt: “Zie je wel, ik kan dit niet.” Maar wat als je hetzelfde lichaamsgevoel anders zou uitleggen? Als je zou denken: “Mijn lichaam maakt zich klaar om te presteren”? Volgens een groeiende groep onderzoekers kan die andere blik echt iets uitmaken.

Wat is een stress-mindset?

Met een stress-mindset bedoelen onderzoekers je basisovertuiging over stress. Sommige mensen zien stress vooral als schadelijk: het put je uit en maakt je ziek. Anderen zien stress ook als iets wat je scherp kan maken, je kan helpen groeien of je energie geeft voor een uitdaging. De meeste mensen zitten ergens daartussen.

Psycholoog Alia Crum van Stanford University deed hier met collega’s Peter Salovey en Shawn Achor in 2013 een bekend onderzoek naar. Zij lieten 388 medewerkers van een financiële instelling korte filmpjes zien. De ene groep zag filmpjes over de schadelijke kanten van stress, de andere groep over de mogelijke positieve kanten. Een kleinere groep kreeg geen filmpjes. De groep die de positieve boodschap had gezien, ging stress daarna positiever bekijken. Ze meldden ook minder psychische klachten en beter functioneren op het werk.

Opnieuw kijken naar spanning: herwaarderen

Een verwante aanpak heet herwaarderen (in het Engels: reappraisal). Daarbij leer je de lichamelijke signalen van spanning, zoals een snellere hartslag, te zien als een teken dat je lichaam zich klaarmaakt. Je probeert de spanning dus niet weg te drukken, maar je geeft er een andere betekenis aan.

De onderzoekers Michel Bosshard en Patrick Gomez bundelden in 2024 de resultaten van 35 gerandomiseerde studies met samen ruim 5.600 deelnemers. Gerandomiseerd betekent dat deelnemers door loting in een groep terechtkwamen, wat de resultaten betrouwbaarder maakt. Hun conclusie: deze korte trainingen verbeteren de prestatie op stressvolle taken gemiddeld een klein beetje. Het effect was wat groter bij taken waarbij je iets voor publiek moet doen, zoals een presentatie, dan bij schriftelijke denktaken. De onderzoekers waren ook eerlijk: het gaat om een klein effect, en na correctie voor mogelijk ontbrekende studies werd het nog wat kleiner. Hun eigen woorden: het zijn geen wondermiddelen, wel een goedkope en laagdrempelige aanpak.

Belangrijke nuance: chronische stress blijft schadelijk

Het idee “stress is je vriend” klinkt aantrekkelijk, maar het kan ook verkeerd vallen. Het onderzoek gaat vooral over korte, duidelijke momenten van spanning: een presentatie, een examen, een moeilijk gesprek. Het gaat níet over maandenlang te veel werk, aanhoudende zorgen of te weinig herstel.

Langdurige stress zonder voldoende rust blijft een risico voor je gezondheid en kan bijdragen aan klachten als uitputting en burn-out. Een andere kijk op stress lost een te hoge werkdruk, een onveilige werksfeer of geldzorgen niet op. Het zou ook niet eerlijk zijn om de verantwoordelijkheid dan bij jou alleen neer te leggen. Zie een gezonde stress-mindset dus als één hulpmiddel naast andere, zoals rust, steun en goede afspraken over werk.

Zo kun je ermee oefenen

• Benoem wat je voelt. Zeg tegen jezelf: “Ik merk spanning, mijn hart gaat sneller.” Benoemen schept een beetje afstand.
• Geef het een functie. Probeer: “Mijn lichaam maakt zich klaar. Deze energie kan ik gebruiken.”
• Kijk naar wat je belangrijk vindt. Stress zit vaak op plekken die ertoe doen voor je. Vraag je af: waarom is dit belangrijk voor mij?
• Zeg niet “ik moet rustig worden”. Probeer eerder “ik ben er klaar voor”. Spanning wegduwen werkt vaak averechts.
• Zorg na afloop voor herstel. Ook goede stress vraagt om rust daarna. Plan na een spannend moment iets ontspannends.
• Let op signalen van te veel. Slaap je slecht, ben je langdurig uitgeput of prikkelbaar? Dan is een andere blik niet genoeg en is het verstandig hulp te zoeken.

Merk je dat stress je te veel wordt? Neem contact op, we denken graag met je mee.

Bronnen

• Crum, A. J., Salovey, P. & Achor, S. (2013). Rethinking stress: The role of mindsets in determining the stress response. Journal of Personality and Social Psychology. Samenvatting via SPARQ, Stanford University. Link
• Bosshard, M. & Gomez, P. (2024). Effectiveness of stress arousal reappraisal and stress-is-enhancing mindset interventions on task performance outcomes: a meta-analysis of randomized controlled trials. Scientific Reports. Link
• Jamieson, J. P. e.a. (2018). Optimizing stress responses with reappraisal and mindset interventions: an integrated model. Link